Mijn oma

In de jaren dertig kwam mijn oma Anna uit Tsjechoslowakije naar Nederland. De komende tijd vertel ik hier haar verhaal. Aflevering 1: oma's jeugd in Bohemen.

Anna Rozhonova was in 1905 geboren in Týn nad Vltavou, een klein, eeuwenoud plaatsje aan de Moldau in Zuid-Bohemen. Straatarm waren ze thuis. Anna’s moeder was gestorven in het kraambed toen Anna vier jaar was. Vader verdiende wat wanneer hij muzieklessen kon geven of een feest op het kasteel van de burggraaf mocht opluisteren met zijn viool en zijn accordeon. Hij bracht ook wat geld binnen met zijn werk als koster en doodgraver, en wat zich maar voordeed. Verder leefde het gezin zoals de meeste mensen in Týn: van wat ze zelf verbouwden in hun moestuin en wat ze aan bessen en paddestoelen vonden in de omgeving.

Het was altijd scharrelen om aan genoeg eten te komen, zeker in oorlogstijd, en misschien is het wel daarom dat Anna’s vijf broers en zussen allemaal vroeg uit Týn wegtrokken. De meesten gingen naar Wenen. Oudste broer Wena werd daar onder de wapenen geroepen in de Tweede Wereldoorlog en zou daarna een vrijgezelle flierefluiter blijven. Broer Karl ging in Wenen het vak van orthopedisch schoenmaker leren en trouwde er met Mitzi. De zusjes Maria, Helli en Fine trouwden ook alledrie. Fine met een Duitser, Josef, met wie ze eerst in Düsseldorf en daarna in Nederland gingen wonen. Maria met een man die zo gewelddadig was dat hij haar in de eerste jaren van hun huwelijk doodsloeg.

Zo bleef Anna als tiener achter met haar vader, de weduwnaar. Ze zorgde voor hem en het huishouden, en werkte ook bij anderen als werkster. Toen haar vader in 1931 stierf, was ze 26. En toen zus Fine haar uitnodigde om naar Nederland te komen, was er blijkbaar niets dat haar in Tsjechoslowakije hield - ook niet haar verkering, die een mooie houten kist met een spiegel voor haar had gemaakt ten teken dat hij serieuze bedoelingen had.